Un restauro linguistico

     Il tema del giovane Costantino è frequente negli antichi canti popolari in lingua albanese di San Nicola dell'Alto.

     Ne ho trovati due in una vecchia rivista di letteratura popolare calabrese: LA CALABRIA, anno IV, n°11, del 1892, di Monteleone (attuale Vibo Valentia), diretta da Luigi Bruzzano, al quale va il merito di aver conservato due documenti orali di una comunità albanofona allora priva di strumenti per la registrazione scritta della lingua.

     La trascrizione presentata dalla rivista ha molte inesattezze, dovute alla difficoltà incontrata da un italiano del XIX secolo nel trascrivere fedelmente la parlata di San Nicola dell’Alto senza conoscerla e utilizzando solo l’alfabeto italiano.

     Ho pensato pertanto che fosse utile tentare un restauro dei due canti, anche perché vi ho trovato dei termini ormai perduti dalla comunità di San Nicola già a metà del XX secolo. E' solo un'ipotesi di lavoro, ma spero sia utile per far conoscere i due testi.

     E' interessante il frequente uso del diminutivo maschile (ormai perduto) e l'uso di tale forma linguistica persino nei verbi (përqierith). Per altro verso è notevole la presenza di numerosi prestiti dal dialetto calabrese.

     Le due valle sono forse incomplete, e non sempre chiare, ma sono - credo - i primi documenti scritti del dialetto di San Nicola Dell'Alto.

Kostandini i vogëlith

Kostandini⁽¹⁾ i vogëlith,
ti tre ditë dhondar qeve.
Gjasht vjet nd’ushtëri
e tre vjet ndë filaqi.⁽²⁾
Pra çë shkuetin nond vjet
sa i vjen një ondarrith:
Se e bukura u martuet.
- Kush qe çë shërtoi?⁽³⁾
- Kostandini shërtoi.
Kaj fort çë shërtoi
e gjegj patruni ka atjè la:
- Mirrë të nond qiçethit,
e hapë të nonda stalëzit,
e mirr kalin e zi,
atò të zi si llumìa.⁽⁴⁾
O mirr kalin e bardh,
atò të bardhin si jici.
O mirrë kalin e fort,
atò të fortin si era.
E muer trumbëzin e 'rëgjandë
e u vu mb’udhë atij katundi.
Vati pak mo tutje.
Më përqok zoti pjak.
- Ti ku vete zoti pjak?
- Vete të gramisijem:
sirmenat jim’e rejë
do të vorë kurorë me nj’etr!
- Tehu prapët, zoti piak,
se u jam Kostandini,
Kostandini it bir.
Vati pak mo tutje.
Më përqok zonja pjake.
- Ti ku vete, zonja pjake?
- Vete të gramissijem:
sirmenat jim’e rejë
do të voj kurorë me nj’etr!
- Tehu prapët, zonja pjake,
se u jam Kostandini,
Kostandini it bir.
Vati udhin e qishëzes:
- Gharghoheni, ju bujar,
Se u jam kurora⁽⁵⁾ e parë.
Kurora e parë Kostandini!

Kostandin⁽¹⁾ fidilli jim

Ish një momë shum e mirë,
kish nond bij të mirë.
Erdh një mpermitatë e ligë
i mbjodh të nond bijt e mirë.
- Kostandin, fidilli jim,
ku qe besa çë më dhe?
Vati te e para valle⁽²⁾:
- Mirë se ju gjeta, vashë!
- Mirë s’erdhe, ti trim!
Cila t’o përqierith?
- Gjith të bukura më jeni,
ma pë mua nula ngë bani.
Keni par Fjurentinen,
Fjurentinen të imë e motrë?
- Gjo!
Vati te e nonda valle:
- Mirë se ju gjeta, vashe!
- Mirë s’erdhe, ti trim!
Cila t’o përqierith?
- Gjith të bukura më jeni,
ma pë mua nula ngë bani.
Keni parë Fjurentinen,
Fjurentinen t’im’e motrë?
- Mirë s’erdhe, ti llëva!
- Mirë se të gjeta, motrë!
U vun mb’udhë atij katundi:
- Kostandin, llëvau jim,
një sinjall i lig të shoh:
capeli o i mufullasurith!
- Fjurentinë, motra ime,
pruveriu ka të detit.
- Kostandin, llëvau jim,
një sinjall i lig të shoh:
këpucët të mufullasurith!
- Fjurentinë, motra ime,
pruveratë ka të stratës.
Kur u qasin te spia:
- Kostandin, llëvau jim,
njet sinjall i lig shoh:
finestrat jan të mbulliturith,
frin vurea ka malethit.
Pra çë rrun ka shkallëzit:
- Qaverrisu⁽³⁾, motra ime,
se u vete fan⁽⁴⁾ e t’im.